Nâng cao nhận thức và hành vi của người dân trong việc phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt

MTXD - Môi trường luôn đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống con người. Nó đảm nhận 3 chức năng chính: Cung cấp tài nguyên, cung cấp không gian sống và là nơi chứa đựng rác thải. Môi trường xanh sạch không chỉ đơn thuần tạo nên vẻ mỹ quan cho xã hội mà còn ảnh hưởng tích cực đến sức khỏe của con người. Tuy nhiên, trong hoạt động sống thường ngày con người đã thải ra môi trường một khối lượng rác rất lớn và ngày càng nhiều. Điều này đã làm cho môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng.

Theo Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường có hiệu lực từ 01/01/2025, đã quy định rõ và bắt buộc tổ chức, hộ gia đình, cá nhân phát sinh chất thải rắn sinh hoạt có trách nhiệm phân loại rác thải tại nguồn. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, cùng với tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa và sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng, lượng chất thải rắn sinh hoạt tại Việt Nam gia tăng nhanh chóng.

Thay đổi những thói quen và hành vi của người dân trong việc phân loại và xử lý để chung tay bảo vệ môi trường

Những hệ quả của việc xử lý rác thải không hiệu quả

Xử lý rác thải không hiệu quả sẽ dẫn đến các hệ lụy ảnh hưởng đến môi trường, sức khỏe con người và sự phát triển kinh tế.

- Tác động đến môi trường:

Rác thải có thể gây ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước mặt và nguồn nước ngầm: Việc này sẽ diễn ra khi người dân đổ trực tiếp hoặc rác bị cuốn trôi từ các bãi rác tập trung tới các hệ thống cống rãnh, sông, hồ, ao,.... Khi bị phân hủy, rác sẽ tác động trực tiếp và gián tiếp đến chất lượng nguồn nước ngầm, nước mặt trong khu vực.

Rác thải chưa được qua xử lý có thể chứa các hóa chất độc hại gây ô nhiễm môi trường đất: Rác thải khi được chôn lấp mà không được xử lý khoa học sẽ có nguy cơ khiến đất bị nhiễm các chất hóa học. Từ đó, gây ảnh hưởng đến các vi sinh vật sống tự nhiên có trong đất và phát sinh các loại sâu bọ gây hại. Ngoài ra, rác thải ngày nay có rất nhiều chất thải nhựa và cần hàng chục năm để có thể phân hủy trong đất. Chúng sẽ tạo thành các bức tường ngăn cách trong đất, hạn chế quá trình phân hủy, tổng hợp các chất dinh dưỡng, làm cho đất giảm độ phì nhiêu, đất bị chua và năng suất cây trồng giảm sút.

Rác thải hữu cơ phân hủy gây ra mùi hôi thối, ảnh hưởng đến chất lượng không khí: Các khu rác tập trung thường sẽ gặp tình trạng này, các mùi độc hại được sinh ra từ quá trình phân hủy chất hữu cơ gây phát sinh các loài như ruồi, muỗi, gián, chuột,... tác động trực tiếp đến công nhân làm việc và các hộ dân cư xung quanh.

- Ảnh hưởng đến sức khỏe của con người:

Từ các ảnh hưởng của rác thải đến môi trường, đó sẽ là bước cầu nối tiếp theo của tác động đến sức khỏe của con người:

Chúng ta có thể sẽ sử dụng phải nguồn nước ô nhiễm, mang mầm bệnh hay nguy cơ gây ra các bệnh nguy hiểm như ung thư, viêm da, gan, tiêu chảy....

Ô nhiễm không khí khiến ta không được hít thở không khí trong lành, gây ra các bệnh về đường hô hấp, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ nhỏ.

- Ảnh hưởng đến phát triển kinh tế:

Các ảnh hưởng đến kinh tế từ việc xử lý rác thải không hiệu quả có thể kể đến như sau:

Thiệt hại kinh tế do gia tăng bệnh tật từ ô nhiễm môi trường.

Nguy cơ xảy ra tình trạng thiếu nước sạch phục vụ cho sinh hoạt của con người và các hoạt động sản xuất, dịch vụ.

Ngành du lịch bị ảnh hưởng khi rác thải quá nhiều, gây mất thiện cảm đối với các khách du lịch vì những nguy cơ tiềm tàng, nguy hiểm đối với sức khỏe của họ.

Thiệt hại về chi phí cho việc cải thiện môi trường khi không xử lý được rác thải hiệu quả ngay từ đầu. Để xử lý các vấn đề mà rác thải gây nên cho môi trường đòi hỏi rất nhiều chi phí, nguồn lực, chuyên môn cao,...

Giải pháp cải thiện xử lý rác thải

          Cùng với sự phát triển của kinh tế xã hội, nhận thức về việc  bảo vệ môi trường đã được nâng cao hơn nhưng mới chỉ ở mức bắt đầu chú ý hơn đến vấn đề môi trường mà chưa ý thức được trách nhiệm cụ thể của mình. Rất nhiều người đã nhận thức được tác hại của việc không phân loại và xử lý rác thải trước khi xử lý, gây ô nhiễm môi trường và tốn nhiều thời gian cũng như kinh phí nhà nước nhưng hầu như lại chưa có hành động cụ thể để khắc phục .

Để cải thiện được vấn đề này đòi hỏi phải có sự hiểu biết về nguồn gốc và tác hại của rác thải, xác định rõ những hướng đi khác để vận chuyển và tiêu huỷ, cần có những hỗ trợ về công nghệ xử lý rác và tiến hành các giải pháp, đặc biệt các biện pháp phối hợp giữa nhân dân và chính quyền, nhà nước.

Việc thay đổi những thói quen và hành vi của người dân trong việc phân loại và xử lý rác cần có thời gian, vì vậy cần có họat động thường xuyên để tuyên truyền và giáo dục bảo vệ môi trường . Việc thu hồi rác, đây là một công việc cần thời gian, công sức và sự đồng lòng của cộng đồng..

Vì vậy nhiệm vụ chính là tuyên truyền thông qua loa đài, băng rôn, áp phích, tờ rơi nhằm nâng cao  nhận thức của người dân về môi trường, để mọi người đều hiểu được sự quan trọng của việc xả rác và phân loại rác đúng quy định mang lại những ích lợi gì,  và biến nhận thức đó thành những hành động cụ thể nhằm bảo vệ môi trường.

Chính quyền địa phương cần hỗ trợ cung cấp thông tin, mở các buổi tập huấn  hướng dẫn cho người dân về việc phân loại rác, quy trình và công nghệ xử lý rác thải phù hợp với điều kiện và khả năng thực tế của cộng đồng, để người dân biết cách phân loại và xử lý rác thải.

Đưa nội dung bảo vệ môi trường vào thành nhóm tiêu chí để bình xét gia đình văn hóa, nộp đủ và đúng thời hạn các loại phí bảo vệ môi trường theo quy định, phải thu gom và vận chuyển rác thải sinh hoạt đúng nơi quy định. Để người dân tự giác thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ môi trường.

Thường xuyên tổ chức các phong trào làm sạch đường phố, lồng ghép vào các hoạt động thường kỳ của địa phương. Để người dân tham gia hoạt động vệ sinh môi trường khu phố, ngõ xóm, nơi công cộng và hoạt động tự quản về bảo vệ môi trường của người dân, nhằm nâng cao hiệu quả của công tác bảo vệ môi trường ở địa phương.

  Chính quyền địa phương có thể phối hợp với các cơ quan chuyên môn về môi trường và các tổ chức xã hội phổ biến và thúc đẩy việc tuân thủ thi hành văn bản pháp luật về vấn đề bảo vệ môi trường, quản lý rác thải.

Phan Tú