Tự quyết mua sắm, doanh nghiệp nhà nước vẫn cần quản trị rủi ro pháp lý

MTXD - Luật Đấu thầu sửa đổi năm 2025 trao quyền tự quyết định hoạt động mua sắm, lựa chọn nhà thầu không sử dụng vốn ngân sách nhà nước cho doanh nghiệp nhà nước. Tuy nhiên, quyền tự chủ đi kèm yêu cầu cao về công khai, minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm giải trình. Theo chuyên gia, đây cũng là điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý để hạn chế rủi ro pháp lý.

TS. Trần Huỳnh Thanh Nghị, Trưởng bộ môn Luật Kinh tế - Khoa Luật thuộc Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH) trao đổi về quản trị rủi ro pháp lý trong hoạt động đấu thầu và mua sắm của doanh nghiệp.

Tại tọa đàm “Quản trị rủi ro pháp lý trong đấu thầu – Kỹ năng lập hồ sơ dự thầu”, TS. Trần Huỳnh Thanh Nghị, Trưởng bộ môn Luật Kinh tế - Khoa Luật thuộc Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH), đã trao đổi nhiều nội dung liên quan đến những thay đổi của pháp luật đấu thầu và cách doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro trong quá trình mua sắm, lựa chọn nhà thầu.

Một trong những nội dung được chuyên gia lưu ý là những thay đổi theo Luật số 90/2025/QH15, sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đấu thầu. Luật được Quốc hội thông qua ngày 25/6/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2025. Theo quy định mới, đối với hoạt động lựa chọn nhà thầu không sử dụng vốn ngân sách nhà nước, doanh nghiệp nhà nước (doanh nghiêp) được quyền tự quyết định việc mua sắm trên cơ sở bảo đảm các yêu cầu về công khai, minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm giải trình.

Tự chủ nhưng không đồng nghĩa với “không có rủi ro”

Theo TS. Trần Huỳnh Thanh Nghị, việc pháp luật trao quyền tự chủ lớn hơn cho doanh nghiệp là một bước thay đổi đáng chú ý. Tuy nhiên, khi không còn một quy trình đấu thầu bắt buộc trong một số trường hợp, vấn đề quản trị rủi ro pháp lý lại càng cần được doanh nghiệp quan tâm.Tại tọa đàm, ông lưu ý doanh nghiệp cần luôn ghi nhớ “8 chữ vàng”: công khai, minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm giải trình. Đây không chỉ là những yêu cầu mang tính nguyên tắc mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ doanh nghiệp khi phát sinh vấn đề liên quan đến quyết định mua sắm.

Theo chuyên gia, khi doanh nghiệp được trao quyền tự quyết, trách nhiệm đối với quyết định của mình cũng lớn hơn. Nếu quy trình lựa chọn nhà cung cấp không được xây dựng chặt chẽ, thiếu cơ sở chứng minh tính minh bạch, hiệu quả hoặc không giải trình được lý do lựa chọn, doanh nghiệp vẫn có thể đối mặt với những rủi ro pháp lý và quản trị.“Được tự quyết không có nghĩa là không có rủi ro” là vấn đề cần được doanh nghiệp nhận thức rõ trong quá trình thực hiện các hoạt động mua sắm.

Tại tọa đàm, các chuyên gia lưu ý doanh nghiệp cần rà soát kỹ HSMT, nhận diện tiêu chí bất lợi và chủ động kiểm soát rủi ro trong quá trình dự thầu.

Nên đấu thầu ngay cả khi pháp luật không bắt buộc

Một khuyến nghị đáng chú ý được TS. Trần Huỳnh Thanh Nghị đưa ra là: trong những trường hợp pháp luật không bắt buộc phải tổ chức đấu thầu, doanh nghiệp vẫn có thể cân nhắc tổ chức đấu thầu như một giải pháp quản trị rủi ro. Theo hướng tiếp cận này, đấu thầu không chỉ được nhìn nhận đơn thuần là một thủ tục pháp lý bắt buộc mà còn có thể trở thành công cụ giúp doanh nghiệp chứng minh tính công khai, minh bạch và hiệu quả của quyết định mua sắm.

Khi có một quy trình lựa chọn nhà thầu được tổ chức bài bản, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ sở để chứng minh rằng việc lựa chọn nhà cung cấp được thực hiện trên những tiêu chí rõ ràng, có sự cạnh tranh và hướng tới hiệu quả kinh tế.

Đặc biệt, trong trường hợp phát sinh vấn đề hoặc có yêu cầu giải trình, doanh nghiệp có thể dựa vào hồ sơ, tiêu chí đánh giá và quy trình lựa chọn đã được xây dựng để chứng minh cơ sở của quyết định.

Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với tinh thần “công khai, minh bạch, hiệu quả và trách nhiệm giải trình” mà pháp luật đặt ra đối với hoạt động mua sắm của doanh nghiệp nhà nước trong phạm vi được tự quyết.

Rủi ro không chỉ nằm ở kết quả đấu thầu

Từ câu chuyện này, tọa đàm đặt vấn đề rộng hơn về quản trị rủi ro pháp lý trong toàn bộ quá trình đấu thầu. Doanh nghiệp cần quan tâm từ khâu cập nhật quy định pháp luật, rà soát hồ sơ mời thầu (HSMT), nhận diện những tiêu chí hoặc điều kiện bất lợi, đến việc xây dựng hồ sơ dự thầu (HSDT) bảo đảm đầy đủ, chính xác và phù hợp với yêu cầu. Việc kiểm soát rủi ro cũng không dừng lại ở thời điểm nộp hồ sơ. Khi có kết quả lựa chọn nhà thầu, doanh nghiệp cần tiếp tục lưu ý đến các vấn đề liên quan đến kiến nghị, khiếu nại và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Trong bối cảnh pháp luật ngày càng trao quyền tự chủ nhiều hơn cho doanh nghiệp, năng lực quản trị rủi ro vì vậy trở thành một yêu cầu quan trọng. Doanh nghiệp không chỉ cần biết “được làm gì”, mà còn phải trả lời được câu hỏi “làm như thế nào để chứng minh quyết định của mình là minh bạch, hiệu quả và có thể giải trình”. Từ góc độ này, việc tổ chức đấu thầu ngay cả trong trường hợp không bắt buộc có thể được xem như một giải pháp phòng ngừa rủi ro, giúp doanh nghiệp tạo lập hồ sơ, quy trình và căn cứ rõ ràng cho quyết định mua sắm.

Tọa đàm “Quản trị rủi ro pháp lý trong đấu thầu – Kỹ năng lập hồ sơ dự thầu” do KNAGROUP phối hợp với CLB Doanh nghiệp Tư vấn TP.HCM tổ chức, nhằm giúp doanh nghiệp làm chủ kỹ năng dự thầu, kiểm soát rủi ro pháp lý và nâng cao năng lực bảo vệ quyền lợi trong quá trình đấu thầu.

Kiên Cường