Áp lực chất thải công nghiệp và yêu cầu chuyển đổi xanh

MTXD - Lượng chất thải công nghiệp ngày càng lớn đang đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực xử lý, kiểm soát nguồn thải và hoàn thiện hạ tầng môi trường. Thực tế tại một số khu công nghiệp cho thấy, phát triển sản xuất cần đi cùng quản lý chặt chất thải và chuyển đổi theo hướng xanh, tuần hoàn.

Xử lý chất thải công nghiệp là yêu cầu quan trọng trong phát triển khu công nghiệp theo hướng xanh, bền vững.

Lượng chất thải lớn, đặt áp lực về vấn đề xử lý

Tại TP. Cần Thơ, 13 khu công nghiệp, trong đó 9 khu đang hoạt động với 247 doanh nghiệp, phát sinh khoảng 404.621 tấn chất thải rắn công nghiệp mỗi năm và khoảng 3.146 tấn chất thải nguy hại. Công tác thu gom, phân loại và xử lý tại các doanh nghiệp cơ bản được thực hiện theo quy định. Tuy nhiên, địa phương và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long vẫn thiếu các đơn vị đủ năng lực thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải công nghiệp và chất thải nguy hại đạt yêu cầu.

Việc thiếu cơ sở xử lý tại chỗ khiến một số doanh nghiệp phải ký hợp đồng với đơn vị ngoài địa phương, làm tăng chi phí vận chuyển, xử lý và đặt ra thêm yêu cầu kiểm soát an toàn môi trường trong quá trình vận chuyển. Đây là một trong những vấn đề cần được tháo gỡ khi các địa phương hướng tới phát triển khu công nghiệp sạch, sinh thái.

Trong khi đó, thực tế tại Khu công nghiệp và Khu tiểu thủ công nghiệp Lê Minh Xuân (TP.HCM) cho thấy yêu cầu kiểm soát nguồn thải cần được đặt ở mức cao hơn. Cục Môi trường đã kiểm tra 100 cơ sở và xác định 87 cơ sở có vi phạm về môi trường, với các hành vi liên quan đến thủ tục môi trường, quản lý chất thải, xử lý và xả nước thải. Hồ sơ 5 vụ việc được chuyển cơ quan công an để tiếp tục xem xét, xử lý.

Đáng chú ý, kết quả phân tích một mẫu nước thải tại hố ga trên đường số 8 của Khu công nghiệp Lê Minh Xuân cho thấy BOD5 vượt tiêu chuẩn đấu nối 2.797 lần; tổng dầu mỡ khoáng vượt 1.348 lần, COD vượt 1.041 lần và chất rắn lơ lửng vượt 515 lần. Cục Môi trường xác định nước thải từ khu công nghiệp và khu tiểu thủ công nghiệp này là nguồn chính gây ô nhiễm các tuyến kênh xung quanh.

Những kết quả trên cho thấy bài toán môi trường tại khu công nghiệp không chỉ nằm ở lượng chất thải phát sinh, mà còn ở khả năng kiểm soát nguồn thải, chất lượng hạ tầng xử lý và trách nhiệm tuân thủ của từng cơ sở sản xuất.

Từ xử lý chất thải đến phát triển khu công nghiệp sinh thái

Khu công nghiệp xanh hướng tới giảm phát sinh chất thải, tiết kiệm tài nguyên và năng lượng.

Đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải và chất thải là yêu cầu thiết yếu, nhưng về lâu dài, việc giảm phát sinh và tăng khả năng tái sử dụng, tái chế cần được đặt ở vị trí quan trọng hơn. Theo định hướng đang được Cần Thơ thúc đẩy, các khu công nghiệp cần từng bước phát triển theo mô hình sạch, sinh thái; đồng thời tăng cường quản lý, kiểm tra và hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện đúng các quy định về bảo vệ môi trường.

Mô hình khu công nghiệp sinh thái hướng tới việc sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm chất thải và tăng cường sự liên kết giữa các doanh nghiệp. Trong đó, phụ phẩm hoặc chất thải của doanh nghiệp này, khi đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật và môi trường, có thể trở thành đầu vào cho hoạt động sản xuất khác. Cách tiếp cận này góp phần giảm lượng chất thải phải xử lý, tiết kiệm tài nguyên và tạo thêm dư địa cho phát triển kinh tế tuần hoàn.

Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả, cần đồng bộ từ quy hoạch khu công nghiệp, đầu tư hạ tầng kỹ thuật, công nghệ xử lý đến giám sát nguồn thải. Cùng với đó, doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm về bảo vệ môi trường, kiểm soát chất thải ngay từ quá trình sản xuất thay vì chỉ xử lý khi phát sinh sự cố hoặc bị phát hiện vi phạm.

Ở tầm chính sách, Nghị quyết số 208/NQ-CP ngày 4/8/2026 của Chính phủ đã ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới. Việc Chính phủ ban hành chương trình hành động tạo cơ sở để cụ thể hóa các nhiệm vụ về bảo vệ môi trường, kiểm soát ô nhiễm và ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời gian tới.

Từ thực tế tại các khu công nghiệp có thể thấy, phát triển công nghiệp xanh không thể chỉ dựa vào việc tăng công suất xử lý chất thải. Quan trọng hơn là phải kiểm soát nguồn phát sinh, hoàn thiện hạ tầng môi trường và thúc đẩy sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Khi chất thải được giảm thiểu, phân loại, tái sử dụng và tái chế phù hợp, áp lực lên môi trường sẽ được giảm bớt, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tiết kiệm tài nguyên, nâng cao hiệu quả sản xuất và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về phát triển xanh. Đây cũng là nền tảng để các khu công nghiệp chuyển dần từ mô hình sản xuất tuyến tính sang mô hình sinh thái, tuần hoàn và bền vững.

Trọng Vinh