Công trình xanh – chìa khóa hiện thực hóa mục tiêu net zero 2050

MTXD -Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, yêu cầu phát triển bền vững không còn là lựa chọn mà đã trở thành nhiệm vụ cấp thiết đối với mọi quốc gia. Tại Việt Nam, cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050 đang đặt ra những yêu cầu mới đối với nhiều lĩnh vực, trong đó ngành xây dựng được xem là một trong những ngành đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Sự chuyển dịch từ mô hình xây dựng truyền thống sang xây dựng xanh, sử dụng vật liệu xanh và phát triển công trình xanh đang trở thành xu thế tất yếu nhằm giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao chất lượng môi trường sống.

Công trình xanh: Vượt xa hiệu quả năng lượng để giải quyết vấn đề khí thải carbon trong vật liệu xây dựng

Theo quy định tại khoản 6 Điều 3 Nghị định 15/2021/NĐ-CP, công trình xanh là công trình được thiết kế, xây dựng và vận hành đáp ứng các tiêu chí về sử dụng hiệu quả năng lượng, tiết kiệm tài nguyên, bảo đảm chất lượng môi trường sống bên trong công trình cũng như bảo vệ môi trường bên ngoài. Đây được xem là định hướng quan trọng trong chiến lược phát triển ngành xây dựng Việt Nam giai đoạn mới.

Để hình thành các công trình xanh, ngành xây dựng đang tập trung vào ba trụ cột cốt lõi gồm vật liệu xây dựng thế hệ mới, kỹ thuật thiết kế và thi công thông minh, cùng với vận hành công trình theo hướng tiết kiệm năng lượng và tài nguyên.

Ở lĩnh vực vật liệu xây dựng, các sản phẩm thân thiện với môi trường ngày càng được ứng dụng rộng rãi. Gạch không nung, gạch bê tông khí chưng áp (AAC) giúp giảm phát thải trong quá trình sản xuất đồng thời tăng khả năng cách nhiệt cho công trình. Các loại vật liệu tái chế như gỗ công nghiệp, tre ép hay vật liệu composite cốt sợi tái chế đang dần thay thế nhiều vật liệu truyền thống có mức tiêu hao tài nguyên lớn. Bên cạnh đó, kính Low-E, tấm panel cách nhiệt và các dòng sơn sinh thái không chứa hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC) góp phần cải thiện chất lượng môi trường sống và giảm đáng kể lượng điện năng tiêu thụ cho hệ thống làm mát.

Song song với vật liệu xanh, việc ứng dụng công nghệ trong thiết kế và thi công đang tạo ra những thay đổi căn bản cho ngành xây dựng. Mô hình thông tin công trình (BIM) cho phép tính toán chính xác nhu cầu vật liệu, hạn chế lãng phí và mô phỏng hiệu quả các yếu tố thông gió, chiếu sáng tự nhiên. Các giải pháp thiết kế thụ động như tối ưu hướng nhà, sử dụng mái che, tăng cường thông gió tự nhiên giúp giảm đáng kể sự phụ thuộc vào điều hòa không khí. Nhiều dự án còn tích hợp hệ thống điện mặt trời áp mái và tận dụng tối đa ánh sáng tự nhiên nhằm giảm tiêu thụ năng lượng từ nguồn hóa thạch.

Trong quá trình vận hành, các công trình xanh hướng đến việc tối ưu hóa toàn bộ vòng đời sử dụng. Hệ thống quản lý tòa nhà thông minh (BMS) có khả năng tự động điều chỉnh ánh sáng, nhiệt độ, hệ thống tưới tiêu theo nhu cầu thực tế thông qua các cảm biến, từ đó cắt giảm đáng kể mức tiêu thụ năng lượng. Đồng thời, các giải pháp thu gom nước mưa, tái sử dụng nước thải sinh hoạt đã qua xử lý và phân loại rác tại nguồn đang dần trở thành những tiêu chí quan trọng trong vận hành công trình hiện đại.

Không chỉ là xu hướng phát triển, xây dựng xanh còn được pháp luật Việt Nam xác định là trách nhiệm trong hoạt động đầu tư xây dựng. Điều 7 Nghị định 15/2021/NĐ-CP quy định khi đầu tư xây dựng công trình phải có các giải pháp kỹ thuật và biện pháp quản lý nhằm sử dụng hiệu quả năng lượng, tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường. Nhà nước khuyến khích phát triển, đánh giá và chứng nhận các công trình hiệu quả năng lượng, công trình tiết kiệm tài nguyên và công trình xanh. Bộ trưởng Bộ Xây dựng được giao nhiệm vụ tổ chức xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, tiêu chí và quy trình đánh giá, chứng nhận công trình xanh trên phạm vi cả nước.

Định hướng này cũng được thể hiện rõ trong các nguyên tắc cơ bản của hoạt động đầu tư xây dựng theo Luật Xây dựng. Trong đó, yêu cầu bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên thiên nhiên được đặt ngang hàng với các tiêu chí về chất lượng, tiến độ và an toàn công trình. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh trong toàn ngành xây dựng.

.Những năm gần đây, công nghệ sản xuất vật liệu xây dựng trong nước đã có bước tiến mạnh mẽ, tiệm cận trình độ của nhiều quốc gia phát triển, hướng tới giảm tiêu hao nguyên liệu, tiết kiệm năng lượng và cắt giảm phát thải khí nhà kính. Tuy nhiên, ngành vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn như hệ thống chính sách chưa đồng bộ, công nghệ sản xuất tại một số địa phương còn lạc hậu, tỷ lệ vật liệu xanh còn thấp, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế và quá trình chuyển đổi xanh diễn ra chưa đồng đều.

Bên cạnh áp lực từ biến đổi khí hậu, các hàng rào kỹ thuật quốc tế cũng đang tạo sức ép lớn đối với ngành vật liệu xây dựng. Điển hình là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu sẽ áp dụng đối với nhiều mặt hàng như xi măng và thép. Nếu không đẩy nhanh quá trình xanh hóa sản xuất, khả năng cạnh tranh và xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng đáng kể trong thời gian tới.

Để đánh giá mức độ bền vững của công trình, thế giới hiện đang áp dụng nhiều bộ tiêu chuẩn quốc tế uy tín như LEED của Hội đồng Công trình Xanh Hoa Kỳ (USGBC) và BREEAM của Vương quốc Anh. Các hệ thống này đánh giá công trình trên nhiều khía cạnh như sử dụng năng lượng, hiệu quả nguồn nước, vật liệu xây dựng, chất lượng môi trường trong nhà, giao thông bền vững, quản lý chất thải, đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây cũng là những mô hình tham khảo quan trọng để Việt Nam từng bước hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn công trình xanh phù hợp với điều kiện khí hậu, kinh tế và văn hóa trong nước.

Các chuyên gia nhận định, vật liệu xây dựng xanh không đơn thuần là một giải pháp kỹ thuật mà đang trở thành nền tảng của nền kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực xây dựng. Việc minh bạch hóa thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất, mức tiêu thụ năng lượng và lượng phát thải carbon của từng sản phẩm sẽ giúp xác định chính xác "dấu chân carbon" trong suốt vòng đời công trình. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng công trình, bảo vệ môi trường và đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững, công trình xanh cùng với vật liệu xây dựng xanh được xem là chìa khóa để hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050. Sự hoàn thiện của hệ thống chính sách, việc ứng dụng công nghệ hiện đại, phát triển vật liệu thân thiện môi trường và nâng cao nhận thức của cộng đồng sẽ là những yếu tố quyết định để ngành xây dựng chuyển mình mạnh mẽ, góp phần kiến tạo một không gian sống xanh hơn, an toàn hơn và bền vững hơn cho các thế hệ tương lai./.
 

Hồng Việt