Đổ trộm chất thải dưới gầm cầu tại Hà Nội: Bài 2: Mối nguy kép đối với công trình và môi trường

MTXD - Không chỉ gây ô nhiễm, tiềm ẩn nguy cơ cản trở dòng chảy. Tình trạng đổ trộm chất thải dưới gầm cầu Nhật Tân, Thanh Trì còn làm ảnh hưởng công tác duy tu và đặt ra những vấn đề trong quản lý, bảo đảm an toàn hạ tầng đô thị.

Từ những ghi nhận tại khu vực gầm cầu Nhật Tân và cầu Thanh Trì cho thấy, việc đổ trộm chất thải không đơn thuần là hành vi gây mất mỹ quan đô thị. Dưới góc độ kỹ thuật, môi trường và quản lý hạ tầng, đây là vấn đề có thể tác động đến quá trình khai thác công trình giao thông, khả năng tiêu thoát nước, chất lượng môi trường và hiệu quả quản lý đô thị.

Cảnh nhếch nhác dưới gầm cầu Thanh Trì (Ảnh: Hoàng Việt, T7/2026).

Trong nhiều năm qua, các cơ quan quản lý đã tổ chức nhiều đợt ra quân thu dọn chất thải tại các khu vực gầm cầu. Tuy nhiên, theo ghi nhận thực tế, nhiều điểm sau khi được xử lý lại tiếp tục tái diễn. Điều này cho thấy nếu chỉ tập trung vào việc thu gom mà chưa kiểm soát được nguồn phát sinh, phương tiện vận chuyển và trách nhiệm của chủ nguồn thải thì hiệu quả sẽ khó bền vững.

Không gian dưới gầm cầu không phải là diện tích “bỏ trống” mà là một bộ phận của hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông, phục vụ kiểm tra, bảo trì, cứu hộ và quản lý công trình.

Các khu vực dưới gầm cầu thường nằm trong phạm vi hành lang thoát lũ hoặc kết nối với hệ thống tiêu thoát nước đô thị. Không gian này cần được duy trì thông thoáng để bảo đảm khả năng dẫn dòng khi xuất hiện mưa lớn hoặc lũ.

Phóng viên Tạp chí Điện tử Môi trường Xây dựng đã ghi nhận thực tế, tại nhiều bãi chất thải đã lấn chiếm một phần mặt bằng tự nhiên dưới gầm cầu, tạo thành các vật cản đối với dòng chảy mặt. Khi xuất hiện mưa lớn, nước mưa cuốn theo rác thải, đất đá và vật liệu xây dựng có thể gây bồi lấp miệng cống, cửa thu nước và các tuyến tiêu thoát lân cận. Hiện tượng này làm giảm tiết diện dòng chảy, kéo dài thời gian tiêu nước và gia tăng nguy cơ ngập úng cục bộ.

Dưới góc độ thủy lực công trình, các vật cản nhân tạo còn làm thay đổi hướng dòng chảy, hình thành các vùng xoáy cục bộ có khả năng gây xói nền tại khu vực lân cận. Trong điều kiện kéo dài, đây là yếu tố cần được theo dõi nhằm bảo đảm an toàn khai thác công trình và hạn chế các nguy cơ phát sinh trong mùa mưa bão.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng các trận mưa cực đoan tại Hà Nội, việc duy trì thông thoáng khu vực gầm cầu không chỉ là yêu cầu về bảo vệ môi trường mà còn là giải pháp giảm thiểu rủi ro thiên tai, và nâng cao khả năng thích ứng của hạ tầng đô thị.

Ngoài ra, chất thải xây dựng tuy phần lớn là chất thải trơ nhưng khi tồn lưu lâu ngày ngoài môi trường sẽ phát sinh nhiều tác động bất lợi. Các loại vật liệu như thạch cao, xi măng, sơn, keo dán, nhựa và kim loại khi tiếp xúc với nước mưa có thể phát tán các chất ô nhiễm vào môi trường đất và nước.

Đối với rác sinh hoạt, quá trình phân hủy tạo ra nước rỉ rác chứa hàm lượng chất hữu cơ, vi sinh vật và các hợp chất gây mùi. Nếu không được thu gom, lượng nước này sẽ theo dòng chảy bề mặt xâm nhập vào hệ thống tiêu thoát nước hoặc các thủy vực lân cận, làm suy giảm chất lượng môi trường.

Khi chất thải được tập kết với khối lượng lớn dưới gầm cầu có thể gây ra nhiều hệ lụy gián tiếp:

Thứ nhất, các đống chất thải che khuất tầm quan sát, cản trở việc tiếp cận mố cầu, trụ cầu và các hạng mục phụ trợ trong quá trình kiểm tra định kỳ.

Thứ hai, sự tồn lưu lâu ngày của rác sinh hoạt, gỗ, nhựa, xốp và các vật liệu dễ cháy làm gia tăng nguy cơ cháy dưới gầm cầu, đặc biệt trong điều kiện thời tiết nắng nóng. Nếu xảy ra hỏa hoạn, nhiệt độ cao có thể ảnh hưởng đến các cấu kiện phụ trợ, hệ thống cáp, đường ống kỹ thuật hoặc thiết bị lắp đặt dưới cầu.

Thứ ba, việc lấn chiếm không gian kỹ thuật làm giảm khả năng triển khai các hoạt động bảo trì, sửa chữa và ứng cứu khi xảy ra sự cố.

Theo PGS.TS Ngô Trí Thường - Trưởng Bộ môn Kỹ thuật xây dựng Công trình giao thông, Khoa Công trình - Trường Đại học Thủy lợi: “ Rác thải, phế liệu có thể gây những tác động đến công trình cầu đường như: làm ùn ứ dòng chảy khi rác trôi dạt kết thành bè lớn, mắc kẹt vào các mố, trụ cầu; Gia tăng áp lực: Dòng nước bị chặn lại làm tăng lực đẩy ngang lên thân cầu khi mưa lũ; Xói lở mố trụ: Dòng chảy bị đổi hướng do rác gây xoáy sâu vào phần nền móng dưới nước; Hư hỏng hạ tầng: Gây suy giảm tuổi thọ và nguy cơ mất an toàn cho các tuyến đường ven sông, qua cầu”.

Rác, phế thải xây dựng dưới chân cầu Nhật Tân (Ảnh Hoàng Việt T7/2026).

Việc xử lý các điểm đổ thải dưới gầm cầu liên quan đến nhiều cơ quan khác nhau, từ đơn vị quản lý công trình giao thông, cơ quan môi trường đến chính quyền địa phương.

Điều này đặt ra yêu cầu về cơ chế phối hợp hiệu quả hơn trong phát hiện, xử lý và phòng ngừa vi phạm.

Trao đổi với phóng viên về thực trạng đổ rác và phế thải xây dựng dưới chân, gầm cầu lớn tại Hà Nội, Bà Đỗ Thị Thanh Thủy – Phó tổng giám đốc Công ty Cổ phần Công trình giao thông Hà Nội cho biết: “Hiện nay, khu vực phía bờ Nam cầu Nhật Tân đã được Ủy ban nhân dân thành phố giao cho đơn vị thi công xây dựng công trình đê An Dương. Tuy nhiên, do đơn vị này chưa khôi phục lại hiện trạng ban đầu nên phía công ty chúng tôi chưa thể tiếp nhận bàn giao. Thực tế, việc kiểm soát nạn đổ trộm rác và phế thải hiện rất khó khăn; nếu không có người trông coi 24/24 và chính quyền địa phương không vào cuộc quyết liệt thì không thể giải quyết được”.

“Tại khu vực cầu Thanh Trì, tình trạng cũng diễn ra tương tự. Dù công ty thường xuyên phối hợp với chính quyền địa phương, nhưng do địa bàn quá rộng nên hiệu quả chưa cao. Trước thực trạng đó, phía công ty đã kiến nghị lắp đặt hệ thống hàng rào mới nhằm quản lý và chống tình trạng lấn chiếm, đổ trộm. Hiện Ban duy tu của Sở Xây dựng đã lập dự án và đang triển khai; chúng tôi tự tin rằng khi dự án hoàn thành, nạn đổ trộm rác sẽ được chấm dứt và đơn vị cũng có cơ sở pháp lý vững chắc để quản lý địa bàn”. Bà Thủy cho biết thêm.

Có thể nhận thấy vấn đề không nằm ở việc thiếu quy định pháp luật mà chủ yếu ở khâu tổ chức thực hiện, giám sát và phối hợp quản lý.

Việc để các điểm đổ thải tồn tại trong thời gian dài không chỉ làm gia tăng chi phí xử lý mà còn tạo tâm lý coi đây là những khu vực “có thể đổ rác”, khiến hành vi vi phạm tiếp tục lặp lại.

Trong bối cảnh Hà Nội hướng tới phát triển đô thị xanh, kinh tế tuần hoàn và quản lý chất thải theo hướng hiện đại, việc kiểm soát hiệu quả các điểm đổ thải dưới gầm cầu cần được xem là một nội dung trong chiến lược quản lý hạ tầng và môi trường đô thị.

Còn tiếp...

HOÀNG VIỆT