Giảm phát thải trong sản xuất vật liệu xây dựng: Từ áp lực đến động lực xanh hóa

 
MTXD - Pháp luật về môi trường không chỉ nhằm kiểm soát ô nhiễm mà phải trở thành động lực thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững. Giảm phát thải và sản xuất xanh không còn là lựa chọn mà là hướng đi tất yếu của doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay.

Thể chế cần đi trước một bước
Để hiện thực hóa các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính, Việt Nam đang đẩy mạnh hoàn thiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường, tạo hành lang pháp lý vừa mang tính bắt buộc, vừa thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi xanh. 
Đặc biệt, các ngành công nghiệp phát thải lớn như xi măng, sắt thép đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ nhằm tối ưu năng lượng và thực hiện trách nhiệm giảm phát thải.

Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Lê Công Thành cho rằng các quy định về môi trường sẽ là động lực thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Tại Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu diễn ra ngày 5/6 tại Nghệ An, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh, thể chế phải đi trước một bước, nhưng hiệu quả thực thi mới là yếu tố quyết định. Pháp luật về môi trường không chỉ nhằm kiểm soát ô nhiễm mà còn phải trở thành động lực thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững. 
Theo đó, các cơ quan quản lý đang tập trung hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn, quy chuẩn và tiêu chuẩn môi trường, hướng tới chuyển đổi mô hình tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn.
Quan điểm này được xem là nền tảng để hài hòa giữa mục tiêu bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Đáng chú ý, hành lang pháp lý mới đã xác định rõ lộ trình siết chặt kiểm soát phát thải khí nhà kính.
Theo Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), hiện cả nước có 2.166 cơ sở phát thải lớn, chiếm khoảng 70% tổng lượng phát thải trực tiếp, thuộc diện bắt buộc kiểm kê khí nhà kính và báo cáo định kỳ hai năm một lần. 
Đồng thời, hạn ngạch phát thải bước đầu đã được tham mưu phân bổ cho 110 cơ sở có lượng phát thải lớn nhất, nhằm đóng góp hiệu quả vào mục tiêu giảm phát thải chung của quốc gia.

Sự xuất hiện của thị trường carbon trong nước, với hệ thống dữ liệu đăng ký quốc gia và quy chế giám sát giao dịch cơ bản hoàn thiện, dự kiến vận hành thí điểm ngay trong tháng 6, sẽ mở ra một công cụ kinh tế hữu hiệu phục vụ mục tiêu chuyển đổi xanh. 
PGS. TS Nguyễn Đình Thọ, Phó viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Nông nghiệp và Môi trường nhận định: “Thị trường carbon không chỉ là công cụ môi trường mà thực sự là một “sân chơi kinh tế” mới, nơi doanh nghiệp buộc phải thay đổi tư duy phát triển”.
Trong "sân chơi" này, việc bảo vệ môi trường không còn là lựa chọn tự nguyện mà là trách nhiệm bắt buộc của toàn bộ hệ thống doanh nghiệp. 

Công nghệ phát điện từ khí dư trong quá trình sản xuất giúp các nhà máy xi măng có thêm nguồn điện tái phục vụ sản xuất.

Động lực xanh hóa

Sản xuất vật liệu xây dựng như xi măng và thép truyền thống nằm trong nhóm ngành tiêu thụ nhiều năng lượng và phát thải carbon lớn. Do đó, việc áp dụng các quy định pháp luật bắt buộc về tiết kiệm năng lượng và kiểm soát khí thải tại các lĩnh vực này đang được triển khai rốt ráo.
Trong ngành xi măng, chính sách bắt buộc các nhà máy phải lắp đặt hệ thống phát điện tận dụng nhiệt khí thải, nhằm tiết kiệm năng lượng, chống biến đổi khí hậu. Việc tận dụng nguồn nhiệt dư thừa từ quá trình sản xuất để phát điện không chỉ giúp doanh nghiệp giảm bớt sự phụ thuộc vào lưới điện quốc gia, tiết giảm chi phí vận hành mà còn cắt giảm trực tiếp lượng lớn khí thải CO2 ra môi trường. 
Câu chuyện thực tế tại Nhà máy Xi măng Tân Thắng là một ví dụ. Nhờ đầu tư hệ thống phát điện từ nhiệt dư, đơn vị này đã tiết kiệm khoảng 80 tỷ đồng mỗi năm. Đây là minh chứng điển hình cho thấy, chủ động đầu tư vào bảo vệ môi trường là bước đi vững chắc, giúp doanh nghiệp đạt được mục tiêu kép: vừa sản xuất xanh, vừa phát triển bền vững.
Tương tự, ngành thép cũng đang chủ động đón đầu làn sóng chuyển đổi. Thay vì xem các quy định kiểm kê hay phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính là rào cản, các doanh nghiệp lớn đã nhìn nhận đây là cơ hội bứt phá. 

Ông Nguyễn Phú Dương, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Thép Việt Nam (VNSTEEL) chia sẻ kinh nghiệm giảm "dấu chân carbon".

Chia sẻ về vấn đề này, ông Nguyễn Phú Dương, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Thép Việt Nam (VNSTEEL) cho biết: “Việc áp dụng thí điểm sàn giao dịch và phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính trong thời gian tới không nên nhìn nhận như một áp lực, mà chính là động lực thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi xanh”.
 Để hiện thực hóa điều đó, VNSTEEL đã triển khai hàng loạt giải pháp đồng bộ, từ đổi mới công nghệ hiện đại, tối ưu hiệu suất để giảm "dấu chân carbon" trên mỗi tấn sản phẩm, tăng cường tái chế phế liệu thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, đến việc chủ động trồng rừng tại các mỏ khoáng sản chưa khai thác nhằm tạo nguồn tín chỉ carbon nội bộ bù đắp. 
Rõ ràng, việc thích ứng sớm với chính sách giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, dễ dàng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và quốc tế.
Nỗ lực toàn diện vì một tương lai bền vững
Chuyển đổi xanh và giảm phát thải là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về công nghệ, năng lực quản trị và tài chính của doanh nghiệp để tránh rủi ro lớn khi chính sách chính thức áp dụng rộng rãi. Đồng thời, công tác kiểm soát môi trường không khí không thể đạt hiệu quả nếu thiếu đi sự phối hợp đồng bộ. 
PGS. TS Lý Bích Thủy (Đại học Bách khoa Hà Nội) nhấn mạnh: Trong bối cảnh thúc đẩy tăng trưởng xanh, việc kiểm soát chất lượng không khí cần ưu tiên hàng đầu, cần sự chung tay của cả cơ quan quản lý, giới khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng.
 “Đây không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà cần trở thành hành động chung của toàn xã hội để cải thiện chất lượng môi trường sống”, bà Thuỷ nêu quan điểm.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng khẳng định bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học và phát triển bền vững luôn là vấn đề trọng tâm trong các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.
 

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu diễn ra ngày càng gay gắt, việc dịch chuyển sang mô hình tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện, mà trở thành yêu cầu sống còn đối với Việt Nam. 
Tại lễ phát động quốc gia hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (ngày 6/6) diễn ra ở Nghệ An, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng khẳng định, bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học và phát triển bền vững lúc vấn đề trọng tâm trong các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Phó Thủ tướng yêu cầu bảo vệ môi trường phải được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình hoạch định chiến lược, quy hoạch, kế hoạch và phát triển kinh tế - xã hội của từng ngành, từng địa phương.

Theo Baoxaydung.vn