Kiểm soát từ nguồn, Hà Nội chủ động ngăn nguy cơ ô nhiễm không khí

MTXD - Trước nguy cơ ô nhiễm không khí gia tăng khi thời tiết chuyển biến bất lợi, Hà Nội đang triển khai đồng bộ các giải pháp kiểm soát nguồn phát thải từ giao thông, xây dựng, đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp đến đốt rác tự phát; đồng thời chủ động phương án ứng phó từ sớm, từ xa.

Một buổi sáng tại Thủ đô Hà Nội xuất hiện một lớp xương mù dày đặc

Chiều 20/8, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng chủ trì cuộc họp về công tác duy trì vệ sinh môi trường, xử lý ô nhiễm không khí trên địa bàn. Cuộc họp được kết nối trực tuyến từ trụ sở UBND thành phố tới 126 xã, phường, thể hiện yêu cầu kiểm soát môi trường đang được triển khai đồng bộ từ thành phố đến cơ sở.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, từ ngày 1/1 đến 11/8/2026, tỷ lệ ngày có chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình đạt 73,28%, tăng so với mức 71,18% trong kỳ báo cáo 6 tháng và tiến gần mục tiêu 75% đề ra cho cả năm.

Nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình ngày đạt 40,95 µg/m³, đáp ứng QCVN 05:2023/BTNMT. Kết quả này cho thấy chất lượng không khí trên địa bàn đã có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, thành phố xác định ô nhiễm không khí vẫn là một trong những vấn đề môi trường cần tập trung xử lý, nhất là trong những thời điểm thời tiết bất lợi.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Lê Thanh Nam, thành phố đang thực hiện phương châm phòng ngừa, quản lý theo nguồn phát thải, đồng thời tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và nâng cao trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, từng địa phương.

Một trong những trọng tâm hiện nay là kiểm soát phát thải từ giao thông. Hà Nội đã phê duyệt, triển khai Đề án Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 từ ngày 1/7/2026, đồng thời thực hiện các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện sạch, phát triển hạ tầng và vận tải công cộng, từng bước hạn chế phương tiện cá nhân.

Từ ngày 1/7, 100% tuyến xe buýt trong Vùng phát thải thấp sử dụng phương tiện xanh. Thành phố cũng triển khai vé điện tử, miễn vé trên 45 tuyến xe buýt trong phạm vi Vành đai 1 đến hết tháng 6/2027; nghiên cứu phát triển xe buýt điện cỡ nhỏ và phương tiện xanh phục vụ kết nối chặng đầu, chặng cuối.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi phương tiện cá nhân vẫn đang ở giai đoạn đầu. Xe mô tô sử dụng xăng tại các phường hiện chiếm khoảng 94-97% tổng số phương tiện. Xe mô tô điện đã xuất hiện tại tất cả các địa bàn nhưng mới chiếm khoảng 3-6%. Đối với ô tô, xe sử dụng xăng vẫn chiếm khoảng 75% đến hơn 80%, trong khi xe điện mới chiếm khoảng 2-6%.

Thực tế này cho thấy quá trình chuyển đổi giao thông xanh cần một lộ trình phù hợp, đi cùng việc phát triển hạ tầng sạc, phương tiện công cộng và chính sách hỗ trợ người dân. Trong giai đoạn đầu triển khai Vùng phát thải thấp, thành phố tập trung tuyên truyền, hướng dẫn, nhắc nhở và hỗ trợ người dân thực hiện.

Cùng với giao thông, hoạt động xây dựng, phá dỡ và vận chuyển vật liệu cũng được xác định là những nguồn phát sinh bụi cần kiểm soát chặt chẽ. Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu các công trình xây dựng, nhất là công trình phá dỡ, phải có biện pháp hạn chế phát tán bụi trong quá trình thi công, phá dỡ và vận chuyển.

Yêu cầu này đặt ra trong bối cảnh Hà Nội đang phải xử lý khối lượng lớn chất thải rắn xây dựng. Hiện lượng chất thải xây dựng phát sinh khoảng 3.000-3.400 tấn/ngày, thời điểm cao điểm có thể lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày. Dự báo đến năm 2030, lượng chất thải xây dựng phát sinh khoảng 5.000 tấn/ngày.

Bên cạnh đó, thành phố hiện tiếp nhận, xử lý hơn 8.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày. Đến năm 2030, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh dự báo khoảng 13.200 tấn/ngày, trong đó nhu cầu xử lý tập trung khoảng 11.200 tấn/ngày.

Tại khu xử lý Nam Sơn và Xuân Sơn hiện còn khoảng 34 triệu tấn rác đã chôn lấp. Áp lực xử lý chất thải vì vậy tiếp tục là bài toán lớn đối với Hà Nội, đòi hỏi thành phố phải đổi mới phương thức thu gom, phân loại và xử lý, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ.

Một vấn đề khác được lãnh đạo thành phố đặc biệt lưu ý là tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và đốt rác tự phát. Đây là nguồn phát thải có nguy cơ gia tăng vào mùa thu hoạch, không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng không khí tại Hà Nội mà còn tác động đến các địa phương lân cận.

Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu các địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các trường hợp đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp, đốt rác không đúng quy định. Công an các cấp phối hợp với chính quyền địa phương phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm.

Hà Nội cũng yêu cầu tăng cường phối hợp với các tỉnh, thành phố trong Vùng Thủ đô, thống nhất biện pháp kiểm soát nguồn phát thải, nhất là tại khu vực giáp ranh. Bởi ô nhiễm không khí không dừng lại theo địa giới hành chính, việc kiểm soát hiệu quả đòi hỏi sự liên kết và chia sẻ dữ liệu giữa các địa phương.

Để nâng cao năng lực theo dõi chất lượng không khí, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã lắp đặt 6 cảm biến, bố trí một xe quan trắc tự động tại phường Hoàn Kiếm; dự kiến tiếp nhận thêm 8 cảm biến do Pháp tài trợ và phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai 39 trạm cảm biến trên địa bàn.

Việc mở rộng mạng lưới quan trắc được kỳ vọng giúp thành phố có thêm dữ liệu để theo dõi diễn biến chất lượng không khí, nhận diện các thời điểm có nguy cơ ô nhiễm cao và chủ động triển khai các biện pháp ứng phó.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được yêu cầu chủ động dự báo tình hình ô nhiễm vào cuối năm và đầu năm, đặc biệt trong những thời điểm xuất hiện hiện tượng nghịch nhiệt. Các biện pháp kiểm soát bụi, tưới nước, vệ sinh đường phố và kiểm soát nguồn phát thải phải được triển khai sớm, thay vì chờ đến khi ô nhiễm gia tăng mới xử lý.

Đối với các cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng, thành phố yêu cầu tăng cường kiểm tra, xử lý quyết liệt; trường hợp cần thiết phải đình chỉ, đóng cửa cơ sở vi phạm, nhất là các cơ sở sản xuất công nghiệp gây ô nhiễm nghiêm trọng.

Kết luận cuộc họp, Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng cho biết, thời gian qua Thành ủy, HĐND và UBND thành phố đã tập trung chỉ đạo công tác cải thiện môi trường và bước đầu đạt kết quả tích cực. Qua theo dõi, số ngày chất lượng không khí ở mức báo động đỏ đã giảm so với năm 2025.

Tuy nhiên, khi xuất hiện điều kiện thời tiết bất lợi, nguy cơ ô nhiễm không khí cùng những vấn đề liên quan đến chất thải, nước thải và vệ sinh môi trường có thể tiếp tục diễn biến phức tạp.

Chủ tịch UBND thành phố nhấn mạnh yêu cầu “không để môi trường xấu đi, đồng thời từng bước tháo gỡ điểm nghẽn về môi trường”. Trong đó, các nguồn phát thải từ phương tiện giao thông, công trình xây dựng, phá dỡ, đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và đốt rác phải được kiểm soát chặt chẽ.

Cùng với đó, việc đưa rác đúng giờ, đúng nơi quy định cần từng bước trở thành nếp sống văn minh của người dân Thủ đô. Thành phố cũng yêu cầu phát huy hiệu quả hệ thống camera, sự tham gia của các tổ chức đoàn thể và cộng đồng dân cư trong giám sát vệ sinh môi trường; kịp thời phát hiện, xử lý các điểm tập kết rác không đúng quy định.

Từ kiểm soát giao thông, xây dựng đến quản lý chất thải và các hoạt động đốt ngoài trời, Hà Nội đang từng bước chuyển từ tư duy “xử lý khi ô nhiễm xảy ra” sang “chủ động phòng ngừa từ nguồn”. Đây được xem là hướng đi cần thiết để duy trì kết quả cải thiện chất lượng không khí, bảo vệ sức khỏe người dân và xây dựng Thủ đô xanh, sạch, hiện đại, phát triển bền vững.

                                                                                                               Minh Vỹ