Đà Nẵng siết quản lý khoáng sản: Rõ trách nhiệm, minh bạch sản lượng, bảo vệ môi trường

MTXD - Quy định mới của UBND thành phố Đà Nẵng đặt ra yêu cầu quản lý xuyên suốt từ quy hoạch, thăm dò đến khai thác và đóng cửa mỏ; đồng thời tăng trách nhiệm của chính quyền cấp xã, kiểm soát sản lượng qua dữ liệu, trạm cân, camera và phối hợp cơ quan thuế. Điểm cốt lõi không chỉ là ngăn chặn khai thác trái phép, mà còn đưa hoạt động khoáng sản vào khuôn khổ minh bạch, gắn với bảo vệ môi trường và an toàn dân sinh.

Ngày 11/11/2026, UBND thành phố Đà Nẵng ban hành Quyết định số 5178/QĐ-UBND quy định về quản lý, bảo vệ tài nguyên địa chất và khoáng sản trên địa bàn. Văn bản áp dụng đối với cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân tham gia thăm dò, khai thác, thu hồi khoáng sản và các đơn vị có liên quan. Quyết định có hiệu lực kể từ ngày ký, thay thế Quyết định số 3162/QĐ-UBND ngày 17/7/2026.

Trong bối cảnh khoáng sản là nguồn lực quan trọng phục vụ xây dựng hạ tầng và phát triển kinh tế, yêu cầu đặt ra là phải quản lý chặt từ nguồn tài nguyên trong lòng đất đến sản lượng đưa ra khỏi mỏ. Nếu chỉ tập trung xử lý các điểm khai thác trái phép mà thiếu kiểm soát hoạt động của các mỏ đã được cấp phép, nguy cơ thất thoát tài nguyên, thất thu ngân sách và phát sinh hệ lụy môi trường vẫn có thể tồn tại. Quy định mới hướng đến cách tiếp cận đồng bộ hơn, phân định rõ đầu mối và trách nhiệm trong từng khâu.

Phân công rõ đầu mối, khép kín quy trình quản lý

Theo quy định, Sở Công Thương chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan và UBND cấp xã rà soát những khu vực có tiềm năng khoáng sản, đủ điều kiện đưa vào phương án quản lý địa chất, khoáng sản tích hợp trong quy hoạch thành phố. Trên cơ sở kết quả rà soát, đề xuất của Sở Công Thương, Sở Tài chính có trách nhiệm tổng hợp, hoàn thiện hồ sơ, trình cấp có thẩm quyền xem xét phê duyệt hoặc điều chỉnh, bổ sung quy hoạch theo quy định.

Ở khâu thăm dò, Sở Công Thương chủ trì kiểm tra thực địa, xác định ranh giới, mốc giới và diện tích khu vực thăm dò, khai thác; tổ chức thẩm định đề án thăm dò và báo cáo kết quả thăm dò khoáng sản thuộc thẩm quyền cấp phép của Chủ tịch UBND thành phố. Cơ quan này đồng thời phối hợp quản lý hoạt động sau cấp phép, hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện quy định về công nghệ khai thác, thiết kế mỏ, an toàn kỹ thuật, sử dụng vật liệu nổ công nghiệp và các công trình phục vụ khai thác, chế biến.

Việc xác định cụ thể cơ quan chủ trì và đơn vị phối hợp có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế khoảng trống quản lý. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào chất lượng phối hợp, khả năng chia sẻ thông tin và việc theo dõi đến cùng từng vụ việc, từng giấy phép. Một quy trình quản lý chỉ thực sự khép kín khi thông tin từ khâu quy hoạch, cấp phép, kiểm tra hiện trường đến nghĩa vụ tài chính và phục hồi môi trường được liên thông, đối chiếu thường xuyên.

Lực lượng chức năng kiểm tra thực địa tại khu vực có hoạt động khai thác đất, khoáng sản. Ảnh: Tư liệu cung cấp.

Chính quyền cấp xã chịu trách nhiệm từ địa bàn

Một điểm nhấn của Quyết định số 5178/QĐ-UBND là đề cao vai trò của chính quyền cấp xã trong bảo vệ khoáng sản chưa khai thác, kể cả tại các khu vực giáp ranh. UBND cấp xã có trách nhiệm triển khai phương án bảo vệ trên địa bàn; thiết lập đường dây nóng, phân công lãnh đạo hoặc lực lượng thường trực, bố trí cán bộ phụ trách từng khu vực và bảo đảm thông tin liên lạc 24/24 giờ để tiếp nhận, xử lý phản ánh.

Khi nhận được thông tin từ người dân hoặc cơ quan báo chí về dấu hiệu thăm dò, khai thác, chế biến, tàng trữ, vận chuyển khoáng sản trái phép, địa phương phải chỉ đạo lực lượng chức năng giám sát, ngăn chặn và xử lý theo thẩm quyền. Vụ việc vượt thẩm quyền phải được kiến nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết; trường hợp phức tạp, vượt khả năng xử lý phải báo cáo Chủ tịch UBND thành phố.

Đáng chú ý, Chủ tịch UBND cấp xã phải chịu trách nhiệm trước Chủ tịch UBND thành phố và trước pháp luật nếu để xảy ra hoạt động khoáng sản trái phép mà không phát hiện, không xử lý; chậm triển khai nhiệm vụ sau khi tiếp nhận phản ánh hoặc để vi phạm kéo dài, tái diễn đến mức phải xử lý hình sự. Trách nhiệm của Trưởng Công an cấp xã cũng được đặt ra trong trường hợp để tình trạng khai thác, vận chuyển, mua bán, tàng trữ, tiêu thụ khoáng sản trái phép kéo dài, tái diễn mà không kịp thời phát hiện, xử lý.

Quy định này đặt chính quyền cơ sở vào vị trí tuyến đầu, bởi đây là cấp gần địa bàn, có điều kiện nắm bắt biến động tại các khu vực mỏ, bến bãi và tuyến vận chuyển. Để trách nhiệm không dừng ở văn bản, cần có cơ chế tiếp nhận tin báo rõ ràng, phân công cán bộ cụ thể, kiểm tra đột xuất khi có dấu hiệu bất thường và công khai kết quả xử lý theo quy định. Việc phản hồi kịp thời cho người dân, báo chí cũng góp phần củng cố niềm tin và hạn chế tình trạng thông tin bị bỏ ngỏ.

Hoạt động cân, kiểm soát khối lượng phương tiện vận chuyển khoáng sản tại khu vực mỏ-Ảnh minh họa

Kiểm soát sản lượng, ngăn thất thoát tài nguyên và ngân sách

Đối với tổ chức, cá nhân được cấp phép khai thác, thu hồi khoáng sản, quy định yêu cầu hoạt động đúng phạm vi, ranh giới được cấp phép; kê khai chính xác sản lượng thực tế và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính. Các đơn vị phải lắp đặt trạm cân, camera giám sát và truyền dẫn thông tin, dữ liệu cho cơ quan nhà nước theo quy định; đồng thời tuân thủ yêu cầu về quản lý rủi ro, an toàn khai thác, vận chuyển và trách nhiệm đóng cửa mỏ.

Sở Công Thương được giao phối hợp với Thuế thành phố Đà Nẵng đối chiếu sản lượng thực tế khai thác với sản lượng kê khai thuế và dữ liệu quản lý tại từng mỏ. Khi phát hiện số liệu không phù hợp với giấy phép, báo cáo hoạt động khoáng sản hoặc có dấu hiệu vi phạm, cơ quan chuyên môn phải triển khai biện pháp nghiệp vụ để xác định sản lượng thực tế. Trong thời hạn 7 ngày làm việc kể từ khi nhận thông tin do cơ quan Thuế chuyển đến, Sở Công Thương có trách nhiệm chuyển thông tin để cơ quan Thuế xử lý theo quy định, đồng thời gửi cơ quan liên quan xem xét xử lý vi phạm nếu có.

Trạm cân và camera chỉ phát huy hiệu quả khi dữ liệu được ghi nhận liên tục, lưu trữ đầy đủ, có thể truy xuất và được đối chiếu với hồ sơ cấp phép, hóa đơn, chứng từ, kê khai thuế. Nếu thiết bị có nhưng dữ liệu không được giám sát hoặc không được kiểm tra chéo, công cụ kỹ thuật khó trở thành căn cứ hữu hiệu để phát hiện chênh lệch sản lượng. Vì vậy, yêu cầu phối hợp giữa cơ quan quản lý khoáng sản và cơ quan thuế là mắt xích quan trọng nhằm tăng tính minh bạch, hạn chế thất thu ngân sách.

Cùng với đó, việc kiểm soát cần được thực hiện xuyên suốt từ khâu khai thác tại mỏ đến vận chuyển và tiêu thụ. Sản lượng kê khai phải phản ánh đúng thực tế; hoạt động vận chuyển phải có hồ sơ, chứng từ theo quy định; các dấu hiệu bất thường cần được kiểm tra kịp thời. Đây cũng là cơ sở bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng giữa các đơn vị chấp hành pháp luật và những doanh nghiệp có nguy cơ vi phạm.

Khu vực tập kết, phân loại và chế biến vật liệu khoáng sản- Ảnh minh họa

Khai thác phải đi cùng bảo vệ môi trường và an toàn dân sinh

Quy định mới không chỉ đặt trọng tâm vào quản lý sản lượng mà còn yêu cầu chú trọng công tác bảo vệ môi trường, cải tạo, phục hồi môi trường và phòng ngừa sự cố tại khu vực khai thác. UBND cấp xã có trách nhiệm kiểm tra định kỳ, đột xuất các công trình bảo vệ môi trường, hoạt động cải tạo, phục hồi môi trường; đồng thời chủ động chuẩn bị lực lượng, phương tiện để ứng phó khi xảy ra sự cố.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường tại mỏ; phối hợp kiểm tra khu vực có nguy cơ sạt lở đất, ảnh hưởng đến đê điều, công trình thủy lợi và an toàn người dân. Đối với hoạt động khai thác cát, sỏi và khoáng sản khác trên sông, hồ, tổ chức, cá nhân phải đánh giá tác động đến ổn định bờ sông, dòng chảy, khả năng tiêu thoát lũ, nguy cơ xói lở và hệ sinh thái liên quan; đồng thời xây dựng phương án bảo vệ, phòng chống sạt lở theo quy định.

Thực tế cho thấy, tác động của khai thác khoáng sản không chỉ giới hạn trong phạm vi mỏ. Bụi, tiếng ồn, rung chấn, xe vận chuyển quá tải, bùn đất rơi vãi, biến đổi địa hình hoặc nguy cơ sạt lở có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khu dân cư, đường giao thông, sản xuất nông nghiệp và công trình hạ tầng. Do đó, công tác kiểm tra cần xem xét cả việc chấp hành giấy phép lẫn tác động thực tế đến môi trường và đời sống dân cư xung quanh.

Các sở, ngành và địa phương còn phải xây dựng kế hoạch kiểm tra hoạt động khoáng sản hằng năm, gửi Thanh tra thành phố rà soát để hạn chế chồng chéo, trùng lặp. Khi xuất hiện dấu hiệu vi phạm, việc kiểm tra đột xuất cần được thực hiện đúng thẩm quyền, kịp thời và có kết quả xử lý rõ ràng.

Hoạt động tập kết vật liệu sau khai thác, chế biến khoáng sản - Ảnh minh họa

Từ quy định đến thực thi: cần giám sát thường xuyên, xử lý đến cùng

Quyết định số 5178/QĐ-UBND tạo cơ sở để tăng cường kỷ cương trong quản lý tài nguyên địa chất và khoáng sản tại Đà Nẵng. Điểm đáng chú ý là trách nhiệm được phân định từ cấp thành phố đến cấp xã, từ cơ quan chuyên môn đến lực lượng công an; hoạt động của các mỏ được đặt dưới yêu cầu giám sát về ranh giới, sản lượng, dữ liệu và nghĩa vụ môi trường.

Dù vậy, hiệu quả của quy định sẽ được kiểm chứng bằng kết quả thực hiện tại từng địa bàn, từng mỏ và từng vụ việc cụ thể. Điều quan trọng là không để xảy ra tình trạng có phản ánh nhưng chậm kiểm tra; phát hiện vi phạm nhưng xử lý không dứt điểm; hoặc đã xử lý nhưng không theo dõi việc khắc phục hậu quả. Việc công khai đầu mối tiếp nhận thông tin, duy trì kiểm tra thực địa và phối hợp dữ liệu giữa các cơ quan sẽ góp phần nâng cao hiệu lực quản lý.

Quản lý khoáng sản hiệu quả không đồng nghĩa với việc hạn chế hoạt động khai thác hợp pháp, mà là bảo đảm tài nguyên được sử dụng đúng mục đích, đúng giấy phép, tiết kiệm và có trách nhiệm. Khi kỷ cương được thực thi nghiêm, dữ liệu được kiểm soát minh bạch và yêu cầu bảo vệ môi trường được đặt ngang với mục tiêu phát triển, khoáng sản mới thực sự trở thành nguồn lực phục vụ phát triển bền vững của thành phố.

THÀNH ĐƯỢC