Gia Lai: Khai thác cát trái phép trên sông An Lão, Sở Công Thương chỉ đạo làm rõ

MTXD - Trước thông tin phản ánh hoạt động hút cát có dấu hiệu trái phép trên sông An Lão, đoạn qua xã An Hòa, tỉnh Gia Lai, Sở Công Thương đã có văn bản yêu cầu kiểm tra, xác minh. Vụ việc không chỉ đặt ra yêu cầu làm rõ hoạt động khai thác khoáng sản mà còn cho thấy sự cần thiết phải tăng cường giám sát, bảo vệ tài nguyên và xác định trách nhiệm quản lý ngay từ cơ sở.

Nhiều xe công nông lắp máy hút cát hoạt động lúc rạng sáng

Theo thông tin phản ánh, khoảng 2 giờ ngày 30/10/2026, tại khu vực sông An Lão, đoạn qua thôn Xuân Phong Tây, xã An Hòa, xuất hiện khoảng 5 - 6 xe công nông cải tiến tập kết dưới lòng sông. Các phương tiện được trang bị máy hút, đường ống dẫn và hệ thống sàng cát.

Ghi nhận tại hiện trường cho thấy, cát được hút trực tiếp từ lòng sông lên thùng xe. Sau khi chở đầy, các phương tiện lần lượt di chuyển đến một bãi tập kết gần khu vực khai thác. Hoạt động diễn ra vào thời điểm đêm khuya, khi công tác quan sát, kiểm tra và giám sát có thể gặp nhiều khó khăn.

Hoạt động hút cát trực tiếp từ lòng sông An Lão lên xe vào ban đêm.

Đáng chú ý, khu vực ghi nhận hoạt động hút cát và bãi tập kết chỉ cách trụ sở UBND xã An Hòa khoảng 1 km. Khoảng cách này đặt ra vấn đề về khả năng nắm bắt tình hình, tổ chức kiểm tra và giám sát địa bàn, nhất là đối với những hoạt động khai thác khoáng sản có phương tiện, máy móc và diễn ra vào ban đêm.

Việc xác định hoạt động trên có vi phạm pháp luật hay không cần căn cứ vào hồ sơ cấp phép, vị trí khai thác, chủ thể thực hiện và kết quả xác minh của cơ quan chức năng. Tuy nhiên, hình ảnh nhiều phương tiện được trang bị thiết bị hút cát hoạt động ngay dưới lòng sông là thông tin cần được kiểm tra đầy đủ, khách quan.

Sở Công Thương yêu cầu kiểm tra, xác minh

Liên quan đến vụ việc, ông Dương Minh Đức, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Gia Lai cho biết, sau khi tiếp nhận thông tin và hình ảnh phản ánh về hoạt động khai thác cát có dấu hiệu trái phép trên sông An Lão, đoạn qua thôn Xuân Phong Tây, xã An Hòa, đơn vị đã có văn bản yêu cầu kiểm tra, xác minh.

Xe công nông cải tiến được sử dụng để vận chuyển cát tại khu vực sông An Lão.

Cụ thể, tại Văn bản số 5771/SCT-ĐCKS ngày 30/10/2026, Sở Công Thương yêu cầu UBND xã An Hòa khẩn trương chỉ đạo các cơ quan liên quan tổ chức kiểm tra, xác minh nội dung phản ánh. Căn cứ kết quả kiểm tra, địa phương xử lý theo thẩm quyền hoặc báo cáo, đề xuất cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định.

Sở cũng yêu cầu địa phương thường xuyên tổ chức kiểm tra, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn.

Đối với Chi cục Quản lý thị trường tỉnh, Sở Công Thương yêu cầu chủ động phối hợp với cơ quan chuyên môn thuộc xã An Hòa kiểm tra, xác minh thông tin. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, kiểm soát hoạt động lưu thông khoáng sản, chủ động phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm trong mua bán, vận chuyển, tàng trữ và kinh doanh khoáng sản trên thị trường.

Động thái này cho thấy vụ việc đã được cơ quan cấp tỉnh tiếp nhận và yêu cầu các đơn vị liên quan vào cuộc. Tuy nhiên, điều cần làm rõ là hoạt động hút cát diễn ra tại vị trí nào, có nằm trong khu vực được cấp phép hay không, những phương tiện và cá nhân nào tham gia, lượng cát đã khai thác được vận chuyển và tập kết ở đâu.

Chính quyền xã nói đã kiểm tra nhưng không phát hiện máy móc hoạt động

Trao đổi về vụ việc, ông Nguyễn Văn Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã An Hòa cho biết, sau khi tiếp nhận thông tin phản ánh và chỉ đạo từ Sở Công Thương, UBND xã đã phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức kiểm tra. Tuy nhiên, tại thời điểm kiểm tra, lực lượng chức năng không phát hiện hoạt động khai thác cát hay máy móc đang vận hành.

Ông Tuấn cũng cho biết, trước đó trên địa bàn từng xảy ra các vụ khai thác cát trên sông An Lão bị phát hiện và xử phạt vi phạm hành chính. Tuy nhiên, ông chưa nắm cụ thể số vụ việc cũng như tổng số tiền xử phạt. Thời gian tới, địa phương sẽ chỉ đạo Công an xã tăng cường kiểm tra, giám sát để kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi khai thác khoáng sản trái phép.

Việc lực lượng chức năng không phát hiện máy móc hoạt động tại thời điểm kiểm tra chưa đủ cơ sở để kết luận không có hoạt động khai thác trước đó. Đặc biệt, khi thông tin phản ánh cho thấy hoạt động diễn ra vào khoảng 2 giờ sáng, công tác kiểm tra cần được tổ chức phù hợp với khung giờ, địa điểm và phương thức hoạt động được ghi nhận.

Cát sau khi hút từ lòng sông được vận chuyển về khu vực tập kết gần đó.

Bên cạnh đó, thông tin về những vụ việc từng bị phát hiện, xử phạt trên cùng tuyến sông cũng cần được rà soát, làm rõ. Số vụ vi phạm, thời điểm xảy ra, hình thức xử lý và việc khắc phục hậu quả là những dữ liệu quan trọng để đánh giá tình hình quản lý khoáng sản tại địa phương, thay vì chỉ dừng lại ở các đợt kiểm tra sau khi có phản ánh.

Trách nhiệm quản lý khoáng sản cần được nhìn từ cơ sở

Theo thông tin từ UBND tỉnh Gia Lai, địa phương đã ban hành nhiều văn bản nhằm tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động khoáng sản. Trong đó, Chỉ thị số 02/CT-UBND ngày 2/2/2026 đặt ra yêu cầu tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh.

Đáng chú ý, ngày 12/3/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 10/2026/QĐ-UBND về Quy chế phối hợp quản lý hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh, có hiệu lực từ ngày 25/3/2026. Quy chế xác định trách nhiệm phối hợp giữa các sở, ngành và UBND cấp xã trong quản lý hoạt động khoáng sản, từ cấp phép, kiểm tra hoạt động khai thác đến rà soát sản lượng thực tế và việc thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước.

Theo quy chế này, UBND cấp xã có trách nhiệm tham gia quản lý hoạt động khoáng sản trên địa bàn, trong đó có việc kiểm tra, kịp thời ngăn chặn hành vi khai thác, vận chuyển khoáng sản trái phép. Các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh cũng có trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ và hướng dẫn chính quyền cơ sở trong công tác quản lý.

Như vậy, quản lý khoáng sản không phải nhiệm vụ riêng của một cơ quan hay chỉ được thực hiện khi có phản ánh. Chính quyền cấp xã là cấp trực tiếp quản lý địa bàn, có điều kiện nắm bắt tình hình dân cư, phương tiện, hoạt động vận chuyển và những biến động bất thường tại các khu vực có tài nguyên khoáng sản.

Đối với vụ việc trên sông An Lão, câu hỏi đặt ra là chính quyền xã An Hòa đã tổ chức giám sát khu vực này như thế nào, tần suất kiểm tra vào ban đêm ra sao, các điểm có nguy cơ phát sinh khai thác cát trái phép đã được xác định, theo dõi hay chưa.

Khi địa phương cho biết từng phát hiện và xử phạt các trường hợp vi phạm trước đây, việc rà soát hồ sơ xử lý, đánh giá nguy cơ tái diễn và xây dựng phương án ngăn chặn càng cần được thực hiện cụ thể.

Trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền địa phương cũng cần được xem xét trên cơ sở nhiệm vụ được giao, kết quả quản lý thực tế và các tài liệu xác minh. Không thể chỉ căn cứ vào hình ảnh phản ánh để quy kết trách nhiệm cá nhân, nhưng cũng không thể xem việc không phát hiện vi phạm tại một thời điểm kiểm tra là cơ sở khép lại vấn đề, nhất là khi hoạt động được phản ánh có dấu hiệu diễn ra vào ban đêm và tại khu vực đã từng phát sinh vi phạm.

Không để thất thoát tài nguyên, ảnh hưởng môi trường và thị trường vật liệu xây dựng

Cát lòng sông là nguồn tài nguyên có giới hạn. Hoạt động khai thác không đúng quy định, nếu kéo dài hoặc diễn ra với cường độ lớn, có thể làm thay đổi địa hình đáy sông, ảnh hưởng đến dòng chảy, gia tăng nguy cơ sạt lở bờ sông và tác động đến hệ sinh thái thủy sinh.

Khu vực tập kết cát gần vị trí ghi nhận hoạt động khai thác trên sông An Lão.

Những hệ lụy này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường tự nhiên mà còn tiềm ẩn rủi ro đối với đời sống, sản xuất và công trình ven sông.

Ở góc độ kinh tế, khai thác khoáng sản không phép còn đặt ra nguy cơ thất thoát tài nguyên và nguồn thu ngân sách. Các tổ chức, cá nhân khai thác hợp pháp phải thực hiện nhiều nghĩa vụ theo quy định, trong khi nguồn cát có được từ hoạt động trái phép có nguy cơ né tránh những nghĩa vụ này.

Nếu được đưa vào lưu thông, nguồn vật liệu không rõ nguồn gốc còn có thể tạo ra lợi thế chi phí không bình đẳng so với các đơn vị khai thác, kinh doanh thực hiện đầy đủ quy định pháp luật.

Do đó, việc kiểm tra không nên chỉ dừng ở khu vực hút cát mà cần làm rõ cả quá trình vận chuyển, tập kết và tiêu thụ. Cơ quan chức năng cần xác minh chủ bãi tập kết, phương tiện vận chuyển, nguồn gốc khối lượng cát và các giao dịch liên quan nếu có.

Đây là cơ sở để xác định đầy đủ chuỗi hoạt động, tránh tình trạng chỉ xử lý phương tiện tại hiện trường nhưng chưa làm rõ nguồn tiêu thụ và các chủ thể có liên quan.

Trong bối cảnh quản lý tài nguyên ngày càng gắn với chuyển đổi số, việc ứng dụng camera giám sát, dữ liệu định vị phương tiện, bản đồ số khu vực được cấp phép và hệ thống theo dõi hoạt động khai thác có thể hỗ trợ đáng kể cho công tác quản lý.

Khi dữ liệu về vị trí khai thác, sản lượng, phương tiện vận chuyển và điểm tập kết được kết nối, cơ quan chức năng sẽ có thêm cơ sở để nhận diện bất thường, kiểm tra có trọng tâm và truy xuất nguồn gốc khoáng sản.

Từ vụ việc được phản ánh trên sông An Lão, điều cần thiết hiện nay là kết quả kiểm tra, xác minh rõ ràng từ UBND xã An Hòa và các cơ quan liên quan. Cùng với việc xác định có hay không hành vi khai thác cát trái phép, cần làm rõ trách nhiệm quản lý địa bàn, cơ chế giám sát vào ban đêm và biện pháp ngăn chặn nguy cơ tái diễn.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý khoáng sản trên toàn tỉnh Gia Lai, nhằm bảo vệ tài nguyên, giữ gìn môi trường sông ngòi và bảo đảm hoạt động khai thác, kinh doanh vật liệu xây dựng được thực hiện minh bạch, đúng quy định.

THANH SƠN