Ô nhiễm không khí xếp thứ ba trong các yếu tố nguy cơ gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam

MTXD - Ô nhiễm không khí là một trong những thách thức lớn về môi trường và y tế công cộng tại Việt Nam, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân, làm gia tăng nguy cơ bệnh tật và tử vong sớm. 

Cụ thể, theo đại diện Bộ Y tế, ô nhiễm không khí hiện xếp thứ ba trong các yếu tố nguy cơ gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam, sau tăng huyết áp tâm thu và thuốc lá. Đây là thông tin được chia sẻ tại Hội thảo “Khắc phục ô nhiễm và cải thiện chất lượng không khí tại Việt Nam - từ chính sách đến hành động” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Y tế, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tổ chức ngày 29/9 tại Hà Nội.

Hàng chục nghìn ca tử vong sớm liên quan đến ô nhiễm không khí

Ô nhiễm không khí xếp thứ ba trong các yếu tố nguy cơ gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho rằng ô nhiễm không khí là một trong những thách thức lớn đối với môi trường và y tế công cộng tại Việt Nam. Chất lượng không khí ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường sống, sức khỏe người dân, đồng thời có thể làm giảm năng suất lao động và gia tăng chi phí đối với gia đình, cộng đồng và nền kinh tế.

Theo thông tin được chia sẻ tại hội thảo, dữ liệu từ Nghiên cứu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu 2023 cho thấy ô nhiễm không khí xếp thứ ba trong các yếu tố nguy cơ gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam, sau tăng huyết áp tâm thu và thuốc lá, với 94.837 ca tử vong sớm được ghi nhận trong năm 2023.

Tác động của ô nhiễm không khí có thể xuất hiện từ giai đoạn mang thai, ảnh hưởng đến sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh, trong đó có nguy cơ sinh non, nhẹ cân. Đối với trẻ em, ô nhiễm không khí làm tăng nguy cơ mắc và nhập viện do các bệnh đường hô hấp.

Tại hội thảo, các chuyên gia cũng dẫn các nghiên cứu cho thấy khi nồng độ bụi mịn PM2.5 tăng, nguy cơ nhập viện do một số bệnh đường hô hấp ở trẻ em cũng gia tăng. Đối với người trưởng thành và người cao tuổi, phơi nhiễm với ô nhiễm không khí có liên quan đến nguy cơ mắc các bệnh hô hấp và tim mạch, trong đó có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính, bệnh tim thiếu máu cục bộ, đột quỵ và ung thư phổi.

Một số nghiên cứu được trình bày tại hội thảo cũng cho thấy ô nhiễm không khí có thể ảnh hưởng đến tuổi thọ của người dân tại các đô thị lớn. Đây cũng là nhóm đối tượng cần được quan tâm trong các giải pháp kiểm soát và cải thiện chất lượng môi trường không khí.

Về gánh nặng bệnh tật liên quan đến ô nhiễm không khí, đại diện Bộ Y tế cho biết có thể đánh giá thông qua ba nhóm dữ liệu chính, gồm số ca tử vong; số năm sống bị mất và tuổi thọ trung bình; tỷ lệ mắc bệnh và nhập viện.

Tăng cường cảnh báo, kiểm soát ô nhiễm không khí

Cần chú trọng, tăng cường cảnh báo, kiểm soát ô nhiễm không khí.

Về các hoạt động đã triển khai, Bộ Y tế cho biết đã thực hiện nhiều nhiệm vụ liên quan đến xây dựng chính sách, nghiên cứu, xây dựng sổ tay hướng dẫn đánh giá nguy cơ sức khỏe do ô nhiễm không khí và tổ chức tập huấn cho cán bộ y tế tại các địa phương.

Tuy nhiên, theo bà Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), quá trình triển khai vẫn còn một số thách thức cần sự phối hợp của nhiều ngành. Trong đó, bằng chứng về tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe tại Việt Nam còn hạn chế; chưa có hệ thống dự báo, cảnh báo sớm tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe; thông tin về chất lượng không khí và sức khỏe chưa được liên kết đầy đủ; năng lực của cán bộ y tế về lĩnh vực này còn hạn chế; nguồn lực thực hiện các hoạt động còn khó khăn và cơ chế phối hợp liên ngành chưa chặt chẽ.

Trên cơ sở đó, Bộ Y tế xác định một số vấn đề cần ưu tiên: một là, tăng cường nghiên cứu, đánh giá tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe; hai là, xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống cảnh báo sớm tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe; ba là, cập nhật và hoàn thiện hướng dẫn bảo vệ sức khỏe, đồng thời tăng cường truyền thông cho người dân; bốn là, nâng cao năng lực của hệ thống y tế về ô nhiễm không khí và sức khỏe; năm là, tăng cường phối hợp liên ngành trong kiểm soát ô nhiễm không khí và bảo vệ sức khỏe cộng đồng; sáu là, huy động các nguồn lực và hợp tác quốc tế để triển khai các nhiệm vụ về ô nhiễm không khí và sức khỏe.

Ở cấp quốc gia, Quyết định số 2530/QĐ-TTg ngày 19/11/2025 của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Kế hoạch đặt mục tiêu từng bước kiểm soát, cải thiện chất lượng môi trường không khí trên phạm vi cả nước, tập trung giải quyết tình trạng ô nhiễm tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh, thành phố lân cận.

Theo kế hoạch, đến năm 2030, tại Hà Nội, nồng độ bụi PM2.5 trung bình năm đạt dưới 40 µg/m³, giảm 20% so với mức trung bình năm 2024, đồng thời ít nhất 80% số ngày trong năm có chất lượng không khí ở mức tốt hoặc trung bình; tại các tỉnh xung quanh Hà Nội gồm Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng và Ninh Bình, nồng độ PM2.5 trung bình năm giảm tối thiểu 10% so với năm 2024. Các nguồn phát sinh khí thải lớn thuộc những loại hình có nguy cơ gây ô nhiễm không khí cao cũng được quản lý, kiểm soát chặt chẽ và từng bước thực hiện lộ trình giảm phát thải.

Việc triển khai đồng bộ các nhiệm vụ về quan trắc, cảnh báo, kiểm soát nguồn phát thải và bảo vệ sức khỏe cộng đồng được xác định là những giải pháp quan trọng nhằm từng bước cải thiện chất lượng môi trường không khí, giảm tác động của ô nhiễm đối với sức khỏe người dân.

Phạm Thủy