Phát triển kinh tế biển xanh: Không gian tăng trưởng mới gắn với bảo vệ môi trường

MTXD - Nghị quyết số 20-NQ/TW xác định biển là không gian sinh tồn, phát triển và động lực chiến lược của đất nước, mở ra dư địa lớn cho kinh tế biển, đồng thời đặt yêu cầu phát triển hạ tầng, đô thị ven biển gắn với bảo vệ tài nguyên và môi trường biển.

Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh đặt ra yêu cầu phát triển biển bền vững.

Biển mở ra không gian tăng trưởng mới

Ngày 28/7/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Nghị quyết đánh giá kinh tế biển tiếp tục khẳng định vai trò là động lực quan trọng của nền kinh tế; đồng thời đặt mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh vào năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Nghị quyết đặt ra nhiều mục tiêu cụ thể về kinh tế và hạ tầng biển. Đến năm 2030, tổng GRDP của các tỉnh, thành phố ven biển được định hướng đóng góp trên 70% GDP cả nước; tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân của các địa phương ven biển phấn đấu trên 11%/năm. Việt Nam cũng hướng tới phát triển các dự án điện gió ngoài khơi với tổng công suất 6-10 GW, hình thành 5-6 trung tâm kinh tế biển mạnh và hoàn thành 100% tuyến đường bộ ven biển theo quy hoạch.

Những mục tiêu này cho thấy không gian biển được đặt trong một tầm nhìn phát triển rộng hơn, với sự tham gia của nhiều lĩnh vực như hàng hải, cảng biển, logistics, du lịch biển, nuôi biển, năng lượng ngoài khơi và đô thị ven biển.

Trong đó, hạ tầng giữ vai trò quan trọng trong việc kết nối các trung tâm kinh tế, mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực khai thác lợi thế biển. Nghị quyết định hướng phát triển cảng biển theo hướng xanh, thông minh, hiện đại; đồng thời từng bước hoàn thiện hệ thống giao thông và hạ tầng thiết yếu tại các đảo có vị trí chiến lược, trọng yếu.

Phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ môi trường

Nghị quyết 20-NQ/TW yêu cầu khai thác bền vững tài nguyên biển gắn với bảo vệ môi trường.

Cùng với mục tiêu tăng trưởng, Nghị quyết 20-NQ/TW đặt yêu cầu khai thác, sử dụng hiệu quả, bền vững tài nguyên biển gắn với bảo vệ môi trường và bảo tồn hệ sinh thái. Định hướng phát triển phải phù hợp với giới hạn sinh thái, khả năng chịu tải của môi trường, đồng thời không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần.

Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các hoạt động xây dựng, đô thị hóa, công nghiệp, cảng biển và du lịch tiếp tục mở rộng tại các khu vực ven biển. Hạ tầng phát triển nhanh nếu thiếu quy hoạch đồng bộ có thể tạo thêm áp lực lên tài nguyên, cảnh quan và hệ sinh thái biển.

Vì vậy, bảo vệ môi trường cần được tính toán ngay từ quá trình quy hoạch và chuẩn bị dự án. Đối với các công trình ven biển, việc đánh giá tác động môi trường, kiểm soát nguồn thải, sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ các hệ sinh thái quan trọng cần được thực hiện song hành với mục tiêu phát triển kinh tế.

Nghị quyết cũng đặt ra những mục tiêu cụ thể về môi trường đến năm 2030, trong đó có yêu cầu 100% chất thải nhựa ven biển được thu gom, xử lý; các đảo có vị trí chiến lược, trọng yếu và đảo dân sinh được đầu tư hệ thống xử lý chất thải rắn, nước thải phù hợp. Đây là những mục tiêu cho thấy yêu cầu bảo vệ môi trường được đặt cùng với phát triển hạ tầng và kinh tế biển.

Từ góc độ xây dựng, định hướng này đòi hỏi các dự án cảng biển, đô thị, khu kinh tế, giao thông ven biển hay năng lượng ngoài khơi phải được đặt trong tổng thể quy hoạch không gian biển. Việc đầu tư không chỉ hướng tới hiệu quả kinh tế mà còn cần tính đến sức chịu tải của môi trường, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và tác động lâu dài đến cộng đồng.

Để biến tiềm năng biển thành động lực tăng trưởng thực chất, Việt Nam cần đồng thời nâng cao chất lượng quy hoạch, phát triển hạ tầng đồng bộ và tăng cường năng lực quản trị biển. Khi các hoạt động khai thác tài nguyên, xây dựng và phát triển kinh tế được tổ chức trong giới hạn sinh thái, không gian biển sẽ có thêm dư địa để trở thành động lực tăng trưởng lâu dài.

Quốc gia biển mạnh vì vậy không chỉ được đánh giá bằng quy mô kinh tế biển hay số lượng công trình ven biển, mà còn bằng khả năng quản lý, khai thác hợp lý tài nguyên và bảo vệ được môi trường biển. Phát triển kinh tế biển xanh, gắn tăng trưởng với hạ tầng bền vững và bảo vệ hệ sinh thái, sẽ là nền tảng để Việt Nam khai thác hiệu quả không gian biển mà không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng./.

Anh Tiến